SineBuano.com

The following article was written by Anna Lyn Pepito, a SineBuano member and writer for her student campus publication, FORWARD of the University of San Jose Recoletos here in Cebu City, published and copies out today, October 3.

It is completely written in Bisayan dialect, SineBuano’s mother language.

Balik-Lantaw

Pipila lang siguro sa mga Sugbuanon ang nakahibaw kung unsa ka de-kalidad ang mga Binisaya ug Sinibuwanong pelikula sa karaang panahon. Ang mga tuig sa dekada singkwenta mao’y gitawag nga golden period sa Cebu Film Industry kon anus-a nakagula ang mga filmmakers og mga 80 ka pelikula. Ang mga Binisayang salida ug mga artista pinasidunggan kaniadto sa mga internasyonal nga film competitions. Gani, pipila sa mga haligi sa mga artistang Filipino nga inila hangtod karon Bisaya usab, susama nilang Caridad Sanchez, Gloria Sevilla, ug Mat Ranillo. Apan sa padayong paglangyaw sa mga lokal nga talento ngadto sa kauluhan, dili lamang ang mga artista apan lakip na ang mga magsusulat ug uban nga direktor, hinay-hinay usab nga namatay ang industriya sa filmmaking dinhi sa Sugbo.

SineBuano

ni Anna Lyn T. Pepito

Ang ngalan igo nang mopadayag kon unsa ang ilang tumong. Ang ngalan nay mensaheng ipaabot ning usa ka organisasyong gilangkuban sa mga independent filmmakers sa Sugbo - mga magsusulat, artista, direktor, ug editor.

SineBuano “On Cue”

Ang SineBuano nadumala sa tinguha nga pukawon sa dugay nang pagkahinanok, gani sa pagkamatay na, ang Cebu Film Industry pinaagi sa pagbuhat og independent films. “Ang tumong sa among grupo mao nga una, makatudlo sa matag miyembro og paghimo’g pelikula pinaagi sa pagsinati niini. Ikaduha, makahimo kami’g de-kalibreng pelikula nga higugmaon sa mga tumatan-aw. Ug ikatulo, makapakita o makapasundayag sa katawhan sa among nahimo aron mas mapalambo pa namo ang among katakus,” saysay sa SineBuano Creative Director Diem Judilla.

Ubay-ubay na pod ang nabuhat sa SineBuano nga ila nang napakita sa publiko – Kada Uwan, The Witness, Ang Bisita, ug uban pa. Ang The Witness napili usab isip usa ka official entry sa Sine ug Katilingban ug Eksperimento 2005 ug napadala sa Japan, Austria, ug Amerika aron iapil sa mga film competitions.

Apan sa makadiyot ang SineBuano “mipahuway” sa ilang buhat. “Pagka Abril 2006, among gisugdan sa paghimo ang Ang Bisita. Halos usa ka tuig ang paghuman niini. Sa tuig 2007, gisugdan namo ang pipila ka mga proyekto apan wala mahuman tungod sa kakulangang dili malikayan, usa mao ang dili magkatakdong oras sa matag usa. Among nasabutan nga ‘mopahuway’ una sa maong tuig,” dugang pa ni Diem. Maayo na lang nga sa miaging Abril, gibuhi pagbalik sa Technical Director sa SineBuano nga si Jurly ang pagpang-agni og mga bag-ong miyembro pinaagi sa usa ka forum website.

Niadtong Mayo nakapahigayon na usab sila og tigum uban ang mga bag-o nilang mga kauban. Matag adlaw sa Dominggo ang ilang regular nga panagtigum. “Among gitagaan og higayon ang mga bag-ong miyembro nga mas palawoman ang ilang pagsabot sa independent filmmaking ug makat-on sa mga pamaagi sa paghimo og independent films. Sa pagkakaron naa miy mga proyekto nga gihan-ay alang niining tuiga.” Sa pagkakaron, ila nang gisige’g lihok ang ilang mga proyekto.

Hagit sa Panahon

Ang paghimo og pelikula dili sayon ilabi na kay dakong kantidad ang gikinahanglan aron mahimo kini. Ang mga dagkong producers gani, kinsa nagtan-aw sa ginansiya sa ilang puhunan, mas hatagan og gibug-aton ang mga pelikulang mohalin og dako. Sa ginaingon pa, commercialized.

Si Diem nagkanayon, “Mao bitaw nga usahay kapuyan na ta motan-aw sa mga pelikula kay halos magkapareho rag istorya, mao rang artistang mao ra puy papel. Apan wa tay mahimo kay mao man ang klaseng makaginansiya ang producer og dako. And this starts a sad cycle where audiences will not watch Filipino movies because these are not good enough to watch and good Filipino movies can’t be produced since there will be no audience to watch them.”

Kon mao, unsaon pagsugakod sa SineBuano? “Kasagaran sa among mga miyembro, mga nanagtrabaho ug boluntaryong mopaambit og igo-igong salapi aron i-sustener sa mga galastuhan. Wala sila nagkinahanglag balos tungod kay ila kining gihimo isip suporta sa mga artists, story tellers, ug filmmakers.”

Hinuon, dili sama sa mga salida sa mga dagkong producer, dili kinahanglan sa SineBuano nga mamuhunan og dako kay dili man nila tumong ang makaginansiya. Mas gikinahanglan ang interes ug paghigugma sa filmmaking.

Gigamit nila karon ang digital film technology sa kadaghanan nilang proyekto. Mas barato kini ug mas dali kaysa gitawag nga industrial film technology. “Aduna sab mi mga pamaagi sa paggamit sa mga lighting equipment, mga galamiton sa set ug uban pa aron makadaginot sa gasto apan de-kalidad gihapon.”

“Ang SineBuano nagtumong nga makahimo og mga pelikula dili aron makaginansiya kundi aron mapakita ang arte sa pagbuhat og pelikula.” Nagkinahanglan lang sila og igong panalapi aron mapahalipayan ang mga artista ug makapalit og mga gamit sa pagpalambo pa sa ilang gimbuhaton.

Bisan pa man sa mga kalisdanan, mas bug-at ug daghan silag rason aron molahutay. “Ang panagsuod sa matag usa kanamo ang labing anindot nga talan-awon. Para kanako, isip usa ka magsusulat, ang pinakanindot nga bahin mao ang makita nako ang akong nasulat nga gihatagan ug kinabuhi diha sa screen pinaagi sa tabang sa mga actors, directors, cinematographers, ug editors. Daw ako usa ka amahan nga nagsud-ong sa iyang mga anak nga mitubo ug milambo isip mga indibidwal.”

“Sneak Preview”

Ang ilang gusto ipaabot pinaagi sa ilang mga salida, “Matag pelikula duna’y iya-iyang mensahe, apan sa kinatibuk-an gusto nakong ipakita pinaagi sa Sinebuano ngadto sa kinabag-an nga ang mga de-kaledad nga mga pelikula, mahimo sa mga Sugbuanon…”

Gilantaw sa SineBuano nga mahimong usa ka institusyon – film studio o usa ka tunghaan nga maghatag og higayon sa mga indibidwal nga labing nahigugma ug interesado sa filmmaking, nga mapalambo ang ilang katakus nga wala nagkinahanglang dako nga kantidad. “Tungod kay kami nagtuo nga dili lang tanang butang nagsandig sa salapi…” “Kon makahimo ang SineBuano og dili moubos sa upat ka pelikula matag tuig nga makita sa mga katawhan ug makadawat og mga pasidungog, ug kon kining maong kalambo-an molungtad sa upat o lima ka tuig, dili na halayo nga ang SineBuano mamahimong lig-on nga institusyon sa local film industry,” mao’y taas nga panglantaw sa SineBuano nga madasigon nilang kab-uton.

(Gikan sa Nagsulat: Ang mga Cebuanong bahin sa mga tubag ni Diem hinubad alang kaniya ni Jerry Gervacio kinsa parttime script consultant sa mga Binisayang diyalogo sa SineBuano.)